Yönlendiriliyorsunuz!

Yeni güncemize yönlendiriliyorsunuz. Arama kısmından istediğiniz gönderiye ulaşabilirsiniz

>

Çocuk Kitaplarında Karakter ve Dolunay Dedektifleri Kitabında Ye

Çocuk Kitaplarında Karakter ve Dolunay Dedektifleri

Kitabında Yer Alan Karakterlerin Tahlili

Yunus YENİÇERİ[*]

 

ÖZET

Kitaplarda yer alan karakter kavramı duygu, düşünce ve davranış aktarımı sonucu oluşturulmuştur. Çocuklar, çocuk edebiyatında yer alan kahramanlar sayesinde hayatı tanıma ve anlamlandırma süreci içerisine girmektedirler. Çocuklar, bu süreçte kitapta yer alan kahramanlarla özdeşim kurarak onların yaşayış şekillerini, düşünce modellerini, olaylara verdiği duygusal tepkilerini taklit etmeye başlarlar. Bu sebeptendir ki kitaplarda yer alan karakterlerin, çocukların gelişimi göz önünde tutularak kurgulanması gerekmektedir. Dolunay Dedektifler kitabında yer olan “Birce ve Oğuz” karakteri de bu kaygı göz önünde tutularak oluşturulmuştur.

       Anahtar Kelimeler: Karakter, Dolunay Dedektifleri, Çocuk Edebiyatı, Mavisel Yener

GİRİŞ

 Kahraman ve karakter terimleri birlikte anılır. Her yapıtta, başından olay geçen kahramanlar, çeşitli karakterleri canlandırır. Karakter, sanatçının yarattığı; duygu, düşünce ve tutku yönleriyle geliştirdiği, gerçek yaşamdan da esinlenerek deneyimiyle,birikimiyle, kendine özgü duyarlılığı ile biçimlendirdiği bir kişiliktir.(Sever, 2003, s.63,64) Çocuklar kitaplarda yer alan kahramanlar aracılığıyla uzun süren yaşam tecrübeleri sonucunda elde edecekleri birikimleri elde ederler. Bu yüzden çocuk kitaplarında yer alan karakterlerin iyi kurgulanması gerekir. İyi kurgulanmış bir karakterden çocukların faydalanması ve kendi hayatına bir şeyler katması şüphesizdir. “ Çocuk edebiyatı ürünlerindeki kahramanlar çok yönlü çizilmeli. Kahramanlar hep cesur, hep başarılı, hep üstün, hiç yanılmaz, hiç hata yapmaz, her şeyi bilen insanlar olarak işlenmemelidir.” ( Kaya, 2013) Bu şekilde çocuklar ileriki yaşamlarında karşılaşabilecek her türlü olumlu ve olumsuz koşula dirençli, hazır bir halde olacaklardır. “Karakterlerin özellikleri çocuğun kimlik gelişimini olumlu yönde etkilemelidir.
Sevdiği karakterler şiddete maruz kalmamalı ve olumsuz davranışlar sergileyen karakterlerin davranışları olumlanmamalıdır.”( Kaya,2013) Yoksa çocuklarda istenmeyen türde tepkiler ve bunun sonucunda olumsuz karakter tiplemelerine rastlanabilir. “Karakteri oluşturmak sanatçı duyarlılığını gerektirir. Gerçekçi ve sağlıklı bir biçimde karakter çizme, insanı bütün yönleriyle tanımayı gerektirir. Karakteri çizilecek kişinin eylemlerini, davranışlarını, çevresiyle ilişkilerini gözlemlemeyi gerektirir. Kişinin karakterini belirleyen bir bakıma bu ilişkilerdir.” (Özdemir, 2002, s.263) Klasik yöntemde karakter anlatma/açıklama yöntemi ya da bazı kaynaklardaki adlandırmayla dolaysız yöntemle okurla buluşturulurken anlatma işlevini kimi zaman yazar, kimi zaman karakterin kendisi kimi zaman da başka bir karakter üstlenir. Karakterin tanıtılmasında hangi tekniğin doğru olduğunu kurgunun yapısı belirler. Ancak kahramanın anlatmaktan çok göstermeye dayalı dramatik yöntemle ya da bir başka deyişle dolaylı yöntemle tanıtılması çocuk edebiyatı açısından daha yararlı görünmektedir. Zira bu yolla çocuk, karakteri önceden yazarın, karakterin kendisinin ya da bir başka karakterin yorumlarını içeren bilgiler olmadan tanıma fırsatı yakalamış olacaktır.( Karataş,2014,ss.60-69) Kitap okurken ezber bilgi aktarımından ziyade çocukların düşünmesine bu yolla fırsat verilmelidir. Çocuklara doğrudan karakterlerin tanıtılması onlarla özdeşim kurmakta sıkıntıya yol açarken çocuğun kendini karakterler üzerinden tanıması o kahramanlarla özdeşim kurmasını kolaylaştıracaktır.

      İyi ve erdemli insan olmak, sağlam karaktere sahip olmak, her ailenin, okulun ve toplumun gençlerinde bulunmasını istediği en önemli olumlu kişilik özelliğidir. Çünkü bir ailede, toplumda ve ülkede sevgi, saygı, çalışkanlık, dürüstlük, sorumluluk ve adalet gibi temel değerlerin içselleştirilmesi, herkesçe benimsenmesi, bireysel ve toplumsal mutluluğun, kalkınmanın, birlik ve beraberliğin temellerinin inşa edilmesini sağlar. Bu temel değerleri benimsemiş bireyler, geleceğin iyi ve sağlam karakterli yurttaşları olarak toplumsal yaşamın huzurlu, üretim ve kalkınmanın canlı olmasını sağlar.   ( Karatay, Destebaşı, Demirbaş, 2015)  Bu istendik davranışları çocuklarımızda görmek için yukarıda belirttiğimiz konulara çocuk kitaplarındaki kahramanlar kurgulanırken dikkat edilmeli ve bu kaygılarla eserler sunmaları gerekir. Bu çalışmada ise Mavisel Yener’in Dolunay Dedektifleri İz Peşinde kitabında yer alan “Oğuz ve Birce” karakterlerini çocuk kitaplarında olması gereken karakter kavramı doğrultusunda inceledik.

 

YÖNTEM

1.Çalışmanın Amacı

Çocuk kitaplarındaki karakterler kurgulanırken nelere dikkat edilmelidir belirtmek.  Dolunay Dedektifleri İz Peşinde kitabında yer alan “Oğuz ve Birce” karakterlerini bu doğrultuda inceleyerek çocuklara uygun olup olmadığını ortaya koymak.

2. Çalışmanın Kapsamı

Bu çalışma Mavisel Yener’in Dolunay Dedektifleri İz Peşinde  kitabında yer alan “Oğuz ve Birce” karakterleri ile sınırlıdır.

3. Verilerin Toplanması

Bilgi Yayınları’ndan çıkan Dolunay Dedektifleri İz Peşinde kitabından araştırmanın verileri alınmıştır.

4. Verilerin Analizi

Nitel bir çalışma olan bu araştırma doküman analizi yöntemiyle yapılmıştır “Dokuman incelemesi, araştırılması hedeflenen olgu ve olgular hakkında bilgi içeren yazılı materyallerin analizini kapsar.” (Yıldırım ve Şimşek, 2013, s.217)

 

BULGULAR VE YORUMLAR

Kitabımızda yer alan Oğuz ve Birce karakterlerini yazarımız özenle kurgulamıştır. Oğuz karakteri hakkında geçen şu yargılara bakarsak:  “Aa, inanmıyor musunuz kızlar, dağdan taş ustalarının çekiç sesleri geliyor.”(s.32) Oğuz katıla katıla gülüyordu. Onun alaylı davranışına içerlemişti Birce.(s.33)Cehennem dibine gidiyormuş bu yol, biz de oraya gidiyoruz, diye dalga geçti Oğuz. (s.55)

         Kitabımızda yer alan Oğuz karakteri hakkındaki bu yargılardan, onun alaycı ve çevresindeki kişilerin duygularını önemsemeyen bir kişi olduğunu anlıyoruz. Meraklı, maceraperest bir kişi olsa da kurgu içerisinde sürekli bu davranışı sergilemesi arkadaşları ve kardeşi tarafından sürekli uyarılmasına neden oluyor. Yazarın bu şekilde olumsuz bir davranışı bir karakter üzerinden sunması ve diğer karakterlerinde bu davranışları olumsuzlaması çocuklar için örnek temsil etmektedir. Yazar bu sayede kurgusunda sadece olumlu ve istendik davranışları değil istenmedik davranışlara da yer vererek hayattaki değişik insan potansiyelini çocuklara hissettirmeye çalışmıştır. Oğuz karakterinin Munzur kardeş yanı da kitapta hemen hissedilmektedir. Küçük yaşlarda daha hareketli olan çocukların bu karakter üzerinden kendilerini özdeşleştirmeleri muhtemeldir. Kitapta yer alan Birce ve Ada karakterleri gibi hayal dünyası zengin olmamasına karşın yeni şeyler keşfetmekten zevk alan bir yanı da vardır. Bu özelliği çocuk edebiyatı açısından çok önemlidir. Çünkü bu gibi karakterler sayesinde araştırma yapmak, odaklandığı hedefe ulaşmak gibi eylemleri çocukların zihinlerinde güzel ve ilgi çekici hale getirebiliriz. Bu yönüyle karakterin bu özelliği önemsenmelidir.

     Birce karakteri ise Oğuz karakteri ile farklı yönleri olsa da maceraperest, araştırma isteği gibi özellikleri ortaktır. “Hücreler aracılığıyla bilgi nakli yapılabilse, eniştemdeki bütün bilgiler bize aşılanabilse… Bu soruların yanıtını hemen bulurduk. Organ nakli, yapay beyin, yapay organ oluyor da bu neden olmuyormuş?” (s.50) Bu yargıdan hayal dünyası ne kadar zengin bir karakter olduğunu anlıyoruz. Kitapların en büyük katkısı çocukların hayal dünyalarını genişletmek olduğunu düşünürsek yazarımız bu karakter sayesinde okuyucusunu hayal kurmaya sevk ediyor. Bir hedefe hayal ederek ulaşıldığını göz önünde tutarsak bu olumlu tipleme okuyucu için faydalı olacaktır.

    Birce yatağına gömülmüştü. Dikkatini elindeki kitaba vermek istiyordu. Ama yapamıyordu. (s.26) Kitap okuma alışkanlığı kazandırma noktasında sıkıntı yaşayan bir ülke olduğumuzu düşünürsek yazarın karakterler üzerinden bu davranışı çocuklara sevdirmeye çalıştığını görüyoruz. Çocuklar okudukları kitaplarda kendilerinden izler bulmayı isterler. Özdeşim kuracağı karakterin kendisi gibi olmasını, kendisi gibi konuşmasını, günlük yaşantılarını kendisi gibi idame ettirmesini ister. Gelişen teknolojiye bizden daha önce ayak uyduran çocukların, hayatlarının bir parçası olan teknolojik ürünleri okudukları neşriyatlarda da görmek istemeleri gayet doğaldır. Mavisel Yener’in bu kitapta yaptığı en önemli kurgu ise budur: ”O sırada Ece, Birce’ye telefon iletisi gönderdi. Birce yüksek sesle okudu. Brce, bu gdsin dnşu de var. Bni unttn, dndgnde hesplascgz! Birce hemen yanıtladı: Hani  bndn bıkmstın, hani glmesm sevncktin?” (s.130) Çoğu çocuğun telefonu olduğunu düşünürsek çocuk metinlerinde yer alan bir eksikliği bu kurguyla doldurduğunu görürüz.

SONUÇ VE ÖNERİLER

Sonuç

Mavisel Yener’in bu kitapta yarattığı karakterler çocukların gelişim süresince onlara olumlu davranışları aşılayacak bir türde olduğu saptanmıştır. Yazarımız farklı türde davranışları karakterlerine serpiştirerek çocukların ileriki hayatta karşılaşabileceği olayları şimdiden onlara sezdirmeye çalışmıştır. Bu yönleriyle düşünüldüğünde Çocuk Edebiyatı’nda karakter kavramının ne kadar önemli olduğunun farkına varan yazarımız eserini bu kaygıyla yazdığı saptanmıştır.

Öneriler

1. Çocuk kitaplarında yer alan karakterlerin çocukların gelişim seyri göz ününde tutularak kaleme alınması gerekir.

2. Çocukların okudukları karakterleri model olarak seçtiği ve bu modellerden hareketle dünyayı anlamlandırdığı gerçeği unutulmamalıdır.

3. Karakterler oluşturulurken sadece olumlu davranışlar değil hayatın içerisinde yer alan tüm davranışların çocuklara hissettirilmesi gerekir.

4. Kitaplarda kurgulanan karakterlerin çocukların kendi kültürüne yakın olması gerekir.

Kaynakça

1. Sever. S. (2003) Çocuk ve Edebiyat. Ankara: Kök Yayınları

2.Kaya. M. (2013) Çocuk Edebiyatında Kahraman(Karakter) Erişim tarihi: 01.01.2016,  ınsanokur.com

3.Karatay, H. Destebaşı, F. Demirbaş, M. (2015) Çocuk Edebiyatı Ürünlerinin 6,7,8. Sınıf Öğrencilerinin Karakterlerine etkisi. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (ERZSOSDER) ÖS-II: 123-140

4.Karataş, E. (2014) Çocuk Edebiyatında “Karakter” Kavramı: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. Sayı 33. Güz. 60-79

5.Özdemir E. (2002) Yazınsal Türler. Ankara: Bilgi Yayınevi


6. Yıldırım, A. Şimşek, H. (2013) Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayınları

 

   



[*] Yüksek Lisans Öğrencisi, Erzincan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkçe Eğitimi A.B.D., İstanbul,            Türkiye,yeniceri.yunus@gmail.com



comments powered by Disqus